احکام ربا

یکی از موضوعاتی که اکثر اهل بازار و سرمایه داران و بعضاً افرادی بی بضاعت با آن دست به گریبان هستند موضوع ربا است. ربا، به نص صریح قرآن و گفتار معصومین (ع) از کناهان کبیره است. در رابطه با ربا – از سه جهت باید بحث شود:

• مذمت ربا در آیات و روایات
• چگونه معامله ای رباست
• حکم ربا از نظر فتاوای فقهاء عظام

1- مذمت ربا در آیات و روایات: در آیات شریفه ی قرآن مجید و روایات اهل بیت (ع) در مورد ربا با لحن شدیدی وارد گردیده است. به برخی از آنها اشاره می شود:

ربا، برکت را از زندگی رباگیرنده و ربادهنده می برد: خداوند می فرماید: خدا مال ربا را کم و بی برکت می کند. و صدقات را برکت می دهد. و خدا دوست نمی دارد هر نا سپاسی که محرمات الهی را حلال دانسته مرتکب گردد

ربا خوار همیشه در آتش است: چون مفاسد دنیوی و اخروی رباخوار نسبت به خودش و اجتماع بیش از سایر گناهان است خداوند آن را از هر گناهی بزرگتر دانسته و عذابش را عظیم خوانده به طوری که اگر ربا خوار از کرده ی خود پشیمان نشود و به این عمل شنیع خود اصرار بورزد، از کسانی خواهد بود که همیشه در آتش جهنم عذاب می شود و هرگز تجارتی برایش متصور نیست. چنانچه می فرماید:  … و کسی که ترک نکند آنچه که خداوند نهی فرموده و بر آن گناه – ربا خواری – باز گردد، پس ایشان ملازمان دوزخ و در آن همیشگی خواهند بود.

ربا به مراتب بدتر از زناست: رسول خدا (ص) فرمودند: «گناه ربا هفتاد بخش است. آن مثل گناهی است که با مادر خود در خانه ی خدا زنا کند.

یک درهم، ربا به مراتب شدیدتر از چندین زناست: رسول اکرم (ص) فرمودند: «شخص اگر یک درهم ربا بگیرد و بداند که این معامله ربا است و ربا حرام است، این عمل از سی و شش زنا در نزد خداوند سخت تر و شدیدتر است.4 و آیات و روایاتی که در شماره ی بعدی به آن اشاره خواهد شد.

2- چگونه معامله ای رباست: تمام فقها عظام می فرمایند: هرگاه جنسی را که به وزن مانند گندم و برنج و … و یا به پیمانه مانند: نفت، روغن و مانند اینها خرید و فروش می نمایند از اجناس ربوی است. و ربا به آنها تعلق می گیرد. بعنی اجناس مذکور را اگر به کمتر و یا زیادتر با همان جنس معاوضه نمایند؛ ربا صدق می کند و حرام است.

مثلاً اگر کسی دومن برنج گرده را به یک من برنج صدری معاوضه نماید، ربا – می شود و حرام است. و همین طور اگر 5 کیلو شکر را بدهند و 4 کیلو نبات بگیرند، و حتی اگر یک کیلو و نیم آب نبات فاسد شده را بدهند ویک کیلو آب نبات سالم و تازه بگیرند ربا و حرام است.

و همین طور اگر 11 گرام طلای شکسته را بگیرند 10 گرام طلای سالم و ساخته شده بدهند ربا و حرام است و مثال های ی که در شماره ی بعدی به آنها تذکر خواهیم داد. پس راه نجات از ربا در مثالهای بالا چیست؟ جواب: راه نجات از ربا، در مثالهای بالا به این است که هریک از اجناس مذکوره را قیمت گذاری نموده به طرف مقابل بفروشیم و جنس طرف مقابل را، قیمت گذاری نموده از او خریداری نماییم . مثلاً در معالمه برنج، دومن برنج گرده ره به 100 افغانی (هر من پنجاه افغانی) قیمت گذاری نموده به طرف مقابل بفروشیم و یک من برنج صدری را 100 افغانی قیمت گزاری نموده و از او خریداری نمایند.و همچنین 5 کیلو شکر را به 100 افغانی (هر کیلو 20 افغانی) قیمت گزاری نموده به قناد می فروشیم و 4 کیلو نبات را به 100 افغانی (هر کیلو 25 افغانی) قیمت گزاری نموده خریداری می نماییم و همین طور طلای شکسته را با طلای سالم به طور مساوی معاوضه می کنیم و بابت اجرت ساخت طلای سالم از طلای شکسته کسر می کنیم و مثالهایی دیگر از این قیبل که در شماره ی بعدی به آن تذکر خواهیم داد.

3 – حکم ربا از نظر فتاوای مراجع عظام

سؤال: ربا خواری یک حرکت شومی است که توسط برخی از ثروتمندان به آن دامن زده می شود مستدعی است در این خصوص ما را راهنمایی فرمایید.

ج: حضرت آیت الله العظمی سیستانی: ربا خواری به هر صورت که باشد گناه کبیره و موستوجب عقاب دنیوی و اخروی است.

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی: حرمت ربا برای کسی مخفی نیست.

حضرت آیت الله فاضل لنکرانی: ربا مطلقا حرام است.